आदिम कातकरी समाजावर पुन्हा अत्याचाराची कुऱ्हाड! ऊसतोडीच्या नावाखाली दोन भावांचा छळ; मोखाड्यात तीव्र संताप!

पत्रकार : गावित चंद्रकांत ग्रामीण  प्रतिनिधी, बोरशेती 

ऊसतोडीच्या आगाऊ रकमेवरून वाद पेटला; मजुरांना जबरदस्तीने डांबून ठेवल्याचा आरोप — अॅट्रॉसिटीसह वेठबिगारी प्रतिबंधक कायद्यान्वये कारवाई

आगाऊ रक्कम घेतली म्हणजे मजुरांना गुलाम बनवण्याचा परवाना मिळतो का? ऊसतोडीच्या कामासाठी घेतलेली आगाऊ रक्कम परत करण्याची तयारी दर्शवूनही कामावर जाण्यास नकार दिल्याच्या कारणावरून आदिम कातकरी समाजातील दोन भावांचे अपहरण करून त्यांना अमानुष मारहाण केल्याची धक्कादायक घटना समोर आली आहे. दोघांना जबरदस्तीने गाडीत कोंबून कर्जत येथे डांबून ठेवल्याचा आरोप तक्रारीत करण्यात आला आहे. या प्रकरणी मोखाडा पोलीस ठाण्यात पाच जणांविरुद्ध भारतीय न्याय संहिता (BNS), अनुसूचित जाती-जमाती अत्याचार प्रतिबंधक कायदा (अॅट्रॉसिटी) आणि बंधमजुरी पद्धती (उच्चाटन) कायद्यान्वये गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. या घटनेमुळे ऊसतोड मजुरांच्या सुरक्षिततेचा आणि आगाऊ रकमेच्या व्यवहारातून निर्माण होणाऱ्या कथित वेठबिगारीचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे.

मोखाडा तालुक्यातील शेंड्याचीमेट परिसरातील फणसपाडा येथे राहणारे देविदास निवृत्ती भोये आणि त्यांचे भाऊ नवनाथ यांच्याशी संबंधित हा प्रकार आहे. तक्रारीनुसार, नवनाथ यांनी ऊसतोडीच्या कामासाठी म्हस्कु बाळासाहेब महारनवर यांच्याकडून २ लाख ८५ हजार रुपये आगाऊ रक्कम घेतली होती. मात्र, काही कारणांमुळे कामावर जाणे शक्य नसल्याने घेतलेली रक्कम परत करण्याची तयारी त्यांनी दर्शवली होती. याच पार्श्वभूमीवर १६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सकाळी देविदास भोये बसथांब्यावर उभे असताना पांढऱ्या रंगाच्या स्कॉर्पिओमधून आलेल्या व्यक्तींनी त्यांना जबरदस्तीने गाडीत बसवल्याचा आरोप आहे. त्यानंतर नाशिक जिल्ह्यातील सायखेडा परिसरातून नवनाथ यांनाही गाडीत घेतल्याचे आणि दोघांना मारहाण करून कर्जत येथे जबरदस्तीने डांबून ठेवल्याचे तक्रारीत नमूद आहे. आपण आदिम कातकरी समाजातील असल्यामुळे आपल्यावर अन्याय करण्यात आल्याचा आरोपही तक्रारदाराने केला आहे. या प्रकरणातील आरोपांची सत्यता न्यायालयीन प्रक्रियेत निश्चित होणार आहे.

घटनेची माहिती मिळाल्यानंतर मोखाडा पोलिसांनी प्रकरणाचे गांभीर्य लक्षात घेऊन तपास सुरू केला. पोलीस निरीक्षक अजित सुनील साबळे आणि त्यांच्या पथकाने कारवाई करत पीडित मजुरांची सुटका केल्याची माहिती समोर आली आहे. या प्रकरणी म्हस्कु बाळासाहेब महारनवर, गणेश बाळासाहेब महारनवर, पोपट देवु मुंढे, दशरथ केसकर आणि भागवत केसकर या पाच जणांविरुद्ध गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. या घटनेने एक गंभीर प्रश्न उपस्थित केला आहे—मजुरांनी कामावर जाण्यास नकार दिला किंवा घेतलेली आगाऊ रक्कम परत करण्याची तयारी दर्शवली, तरी त्यांना बळजबरीने डांबून ठेवण्याचा अधिकार कोणाला आहे? मजुरांच्या श्रमाचा मोबदला आणि आगाऊ रकमेचे व्यवहार कायद्याच्या चौकटीतच सुटले पाहिजेत; अपहरण, मारहाण किंवा जबरदस्तीला कोणतेही समर्थन मिळू शकत नाही. आदिम कातकरी कुटुंबांना सुरक्षित रोजगार, कायदेशीर संरक्षण आणि सन्मानाने जगण्याची हमी मिळणार का, हा प्रश्न आता प्रशासनासमोर उभा आहे.