युरोपियन रोलर पक्ष्याच्या आगमनाने मेळघाटच्या जैवविविधतेत जोडला गेला आणखी एक रंग मेळघाटच्या जंगलात पोहोचला युरोपचा सुंदर पाहुणा

प्रतिनिधि : रोशन ओलोकार 

चिखलदरा, सातपुड्याच्या हिरव्यागार डोंगररांगा आणि दाट जंगलांनी सजलेल्या मेळघाटात या दिवसांत एक खास पाहुणा विदेशी पाहुणा चर्चेचा विषय बनला आहे. युरोपियन रोलर नावाच्या या आकर्षक स्थलांतरित पक्ष्याच्या आगमनाची माहिती समोर आल्यानंतर पक्षी प्रेमींमध्ये आणि निसर्ग प्रेमींमध्ये खास उत्साह दिसून येत आहे. निळा, जांभळा, आकाशी आणि हलक्या तपकिरी रंगांनी सजलेले त्याचे मनमोहक रूप प्रत्येकाचे लक्ष वेधून घेत आहे. 

युरोपियन रोलर मुख्यत्वे युरोप, मध्य आशिया आणि आसपासच्या प्रदेशात आढळतो. हवामानातील बदलासोबत हा पक्षी हजारो किलोमीटरचा प्रवास करून आफ्रिका आणि भारतीय उपखंडाच्या काही भागांपर्यंत पोहोचतो. स्थलांतरादरम्यान भारताच्या विविध भागांतही त्याची उपस्थिती नोंदवली जाते. अशातच मेळघाटच्या जंगलात या विदेशी पक्ष्याचे दर्शन होणे ही निसर्गप्रेमींसाठी आणि पक्षी निरीक्षकांसाठी एक आनंदाची बातमी आहे.

निळ्या पंखांची सुंदरता ही त्याची खास ओळख युरोपियन रोलर आपल्या आकर्षक रंगासाठी जगभरात प्रसिद्ध आहे. त्याच्या शरीरावर निळा आणि हिरवट-निळा रंगाची सुंदर छटा दिसून येते, तर पोट आणि पंखांच्या काही भागावर तपकिरी रंगाची झलक असते. उडताना त्याचे पंख अत्यंत सुंदर दिसतात. मोकळ्या आकाशात त्याचे उडणे एखाद्या रंगीबेरंगी दृश्यापेक्षा कमी नाही.

मेळघाटच्या जैवविविधतेत एक आणखी सुंदर पैलू सातपुड्याच्या पर्वतरांगांमध्ये पसरलेला मेळघाट आपल्या दाट जंगलांसाठी, खोल दऱ्यांसाठी, डोंगरांसाठी आणि विविध नैसर्गिक अधिवासांसाठी ओळखला जातो. येथे अनेक स्थानिक आणि प्रवासी पक्ष्यांना अनुकूल वातावरण मिळते. अशातच युरोपियन रोलर सारख्या विदेशी स्थलांतरित पक्ष्याची उपस्थिती मेळघाटच्या समृद्ध जैवविविधतेची साक्ष देते. 

पक्षी निरीक्षकांसाठी हा पक्षी आकर्षणाचे केंद्र ठरत आहे. आपल्या वेगळ्या रंगांमुळे, सुंदर उडण्यामुळे आणि लांब प्रवासामुळे युरोपियन रोलर जगभरातील पक्षी निरीक्षकांच्या आकर्षणाचा केंद्रबिंदू आहे. मेळघाटात त्याची उपस्थिती नियमितपणे पाहणे, छायाचित्रण करणे आणि वैज्ञानिकदृष्ट्या नोंद घेणे महत्त्वाचे ठरू शकते. किडे-मकोडे हे आवडते खाद्य हा पक्षी मुख्यत्वे कीटकभक्षी आहे. 

टोळ, भुंगे, मोठे किडे-मकोडे आणि लहान सरडे यांसारखे जीव त्याचे अन्न आहेत. बऱ्याचदा हा पक्षी झाडाच्या फांदीवर किंवा एखाद्या उंच ठिकाणी बसून आपल्या शिकारीवर नजर ठेवतो आणि संधी मिळताच वेगाने झडप घालून त्याला पकडतो. अशा प्रकारे हा पक्षी नैसर्गिकरित्या कीटकांवर नियंत्रण ठेवतो आणि पर्यावरणाचा समतोल राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. 

या पक्ष्याच्या अचूक ठिकाण, संख्या आणि येथे थांबण्याच्या कालावधीबद्दल सविस्तर अधिकृत माहिती अद्याप येणे बाकी आहे. तरीही सातपुड्याच्या या हिरव्यागार दऱ्यांमध्ये या विदेशी पाहुण्याच्या उपस्थितीने पुन्हा एकदा सिद्ध केले आहे की मेळघाटचे जंगल केवळ वन्यजीवांचे नाही, तर स्थलांतरित पक्ष्यांचेही एक महत्त्वाचे निवासस्थान आहे. निसर्गाच्या या सुंदर नजाऱ्याने मेळघाटच्या नैसर्गिक वैभवात आणखी एक रंग भरला आहे.