मधमाश्या गायब होत आहेत.. जबाबदार कोण?

 

राजपाल बनसोड प्रतिनिधी दिग्रस 

दिग्रस : एकेकाळी गावाकडच्या शेतात, झाडांवर, विहिरीजवळ, फुलांभोवती गुंजारव करत फिरणाऱ्या मधमाश्या आज दिसेनाशा झाल्या आहेत. लहानपणी जिकडे तिकडे दिसणाऱ्या मधमाश्या आज शोधूनही सापडत नाहीत. ही फक्त निसर्गातील बदलाची गोष्ट नाही — तर शेती आणि अन्नसुरक्षेसाठी मोठा इशारा आहे. आज कांदा, डाळिंब, मोहरी, सूर्यफूल, भाजीपाला, फळबागा अशा अनेक पिकांमध्ये फुलधारणा होते पण फळधारणा कमी होते, त्यामागे मुख्य कारण म्हणजे मधमाश्यांची घटती संख्या.

मधमाश्या इतक्या महत्त्वाच्या का?

जगातील सुमारे 70% पिकांचे उत्पादन परागीकरणावर अवलंबून आहे.मधमाश्या फुलातील परागकण एका झाडावरून दुसऱ्यावर नेतात.यामुळे फळधारणा, बियाणे तयार होणे आणि उत्पादन वाढते. मधमाश्या नसतील तर फुले येतील पण उत्पादन घटेल. म्हणजेच मधमाशी ही कीटक नसून शेतकऱ्याची मोफत मजूर आहे.

मधमाश्या कमी होण्यामागची खरी कारणे.रासायनिक कीटकनाशकांचा अति वापर फुलोऱ्याच्या अवस्थेत मारलेल्या फवारण्या मधमाश्यांना थेट मारतात.विशेषतः फवारणी द्वारे कीटकनाशके मधात विष मिसळतात.फुलझाडांची कमतरता पूर्वी शेताभोवती झाडे, तण, रानफुले होती. आता सर्व साफ केल्यामुळे अन्नस्रोत संपले. हवामान बदल,अचानक तापमान बदल, अवेळी पाऊस आणि उष्णतेमुळे मधमाश्यांचे जीवनचक्र विस्कळीत झाले.रासायनिक खतांचा असंतुलित वापर.मातीतील जैविक जीवन कमी झाल्याने परिसंस्था कमजोर झाली. मोबाईल टॉवर व प्रदूषण (संशोधनाधीन कारण) काही अभ्यासानुसार इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक किरणांचा दिशाभानावर परिणाम होतो.याचा शेतीवर होणारा परिणाम फुलगळ वाढते.बियाणे उत्पादन घटते फळांचा आकार कमी उत्पादन 20–60% पर्यंत कमी खर्च वाढतो पण उत्पन्न घटते आज कांदा बियाणे उत्पादकांना जाणवणारी समस्या उद्या सर्व पिकांमध्ये मोठ्या संकटात बदलू शकते.शेतकऱ्यांनी आजच बदल करून हा उपाय करावा.फुलोऱ्यात कीटकनाशक फवारणी टाळा.संध्याकाळी किंवा रात्रीच फवारणी करा.जैविक कीटकनाशकांचा वापर वाढवा शेताभोवती मोहरी, सूर्यफूल, ताग, फुलझाडे लावा.मधमाशी पालनाला प्रोत्साहन द्या.अनावश्यक टँक मिक्स टाळा.शेवटचा विचार,मधमाश्या नष्ट झाल्या तर शेती वाचणार नाही.निसर्गाचा समतोल आपणच बिघडवला आणि आता त्याचे परिणाम आपल्या उत्पादनावर दिसत आहेत.शेतकरी निसर्गाशी लढून नाही तर निसर्गासोबत राहूनच टिकू शकतो.मधमाशी वाचली तरच शेती वाचेल, आणि शेती वाचली तरच अन्नसुरक्षा टिकेल